Als burgers Europa op dit moment niet belangrijk of interessant vinden, moeten we ons afvragen hoe we dat kunnen veranderen.

Europa speelt een steeds grotere rol in het dagelijks leven van burgers, al is dat vaak ongemerkt. Wat gebeurt er in Nederland om burgers met de Europese Unie in aanraking te brengen? En hoe succesvol is dat? Er zijn vier relevante spelers.

1. Europese organisaties
Er zijn diverse organisaties in Nederland die zich ten doel stellen Europa op de publieke agenda te krijgen. Ze maken folders en websites en organiseren debatten over Europese thema’s.

De organisaties blijken zelf te twijfelen aan hun succes: de desinteresse van het publiek is een constante, het is niet duidelijk of folders ooit worden gelezen en sommige debatten kennen een erg lage opkomst.

Europese organisaties suggereren dat hun rol sowieso klein is: het zou belangrijker voor de politieke betrokkenheid van burgers bij de Unie zijn dat journalisten voldoende over Europa schrijven en politici vaak genoeg over Europa spreken.

2. Journalisten
Nieuwsmedia wordt regelmatig verweten dat ze onvoldoende berichten over Europa. Correspondenten in Brussel hebben grote hoeveelheden nieuws over Europa te melden en schrijven er veel over, maar het komt nauwelijks in de krant.

Parlementaire journalisten schrijven weliswaar alleen over Europese debatten in Den Haag als ‘het speelt’, maar ook die verhalen halen de krant of het televisienieuws nauwelijks.

Televisienieuws schrapt Europees nieuws in zijn geheel, en kranten zetten het ergens op een niet-prominente plaats. De centrale redacties houden het nieuws over de EU tegen: het publiek zou er geen interesse in hebben. Pas als de politiek Europa meer aandacht gaat geven, zal dit veranderen, denken de journalisten.

3. Politici
Ook voor politici blijkt Europa een onaantrekkelijk thema omdat burgers en media er geen interesse in hebben en het geen kiezers trekt. Politici anticiperen op deze geringe interesse: de meeste politici spreken er nooit over en houden zich er niet mee bezig.

De EU is een aparte portefeuille, voor een kleine groep Kamerleden, terwijl iedereen weet dat Europa eigenlijk een onderwerp is dat in alle portefeuilles thuishoort.

Politici verwijten elkaar dat ze niet voor Europa durven te gaan staan: ze zouden bang zijn voor de kiezer en weten niet hoe ze Europa concreet kunnen maken. Zonder meer media-aandacht zou er in ieder geval geen reden voor politici zijn om Europa meer aandacht te geven.

4. Docenten 
Daarmee ligt de kwestie op het bord van docenten: scholen besteden ook aandacht aan Europa, door middel van projecten en gewone lesstof. Docenten blijken de EU belangrijk te vinden en willen graag over Europa doceren. Ze hebben allerlei mogelijkheden dit te doen: ze kunnen zelf lesmaterialen bestellen en kunnen hun eigen onderwerpen kiezen.

Maar het komt er niet van: de eindtermen van de opleiding zijn leidend en Europa komt daar nauwelijks in voor. Het onderwerp is moeilijk voor leerlingen en het kost daarom veel tijd. Die tijd is er niet, want er zijn nog veel meer onderwerpen die aandacht vragen.

De kernvraag is hoe het mogelijk is dat de EU zo belangrijk is en de burger zo ongeïnteresseerd, terwijl zoveel professionals zich met Europa bezighouden. Het antwoord is dat niemand zich op nationaal niveau echt verantwoordelijk voelt om burgers meer betrokken te maken.

Deze desinteresse is een reden voor politici en journalisten om niets te doen: ze wachten op initiatief van anderen, maar nemen dat initiatief nooit zelf. Anderen doen wat ze kunnen, zoals docenten en Europese organisaties, maar ze lopen al snel tegen hun eigen beperkingen aan.

Op die manier blijft de desinteresse in de EU in stand.