Europese Parlementsverkiezingen verlopen altijd hetzelfde: kiezers blijven massaal thuis, er is nauwelijks debat en de meeste kandidaten zijn onbekend. Hoe kan dat veranderen?

Om deze vraag te beantwoorden moeten we vanuit het perspectief van de ongeïnformeerde, kritische burger naar Europa durven kijken. Vanuit dat perspectief, geven politici vijf weinig overtuigende redenen waarom de burger naar de stembus moet.

1. Europese democratie
De belangrijkste reden is de Europese democratie op zich. Het Europees Parlement is de stem van de Europese burger, de waakhond die burgerbelangen in het oog houdt.

Toch is dit voor kritische burgers niet overtuigend. Burgers moeten kunnen voelen dat er sprake is van democratische besluitvorming. Ze moeten horen dat er discussie over inhoudelijke thema’s is, en die ontbreekt. Politici zijn daarnaast onvoldoende kritisch over Europa, terwijl burgers dat wel zijn. Burgers vragen zich af hoe politici hun belangen in Europa kunnen vertegenwoordigen als hun ideeën zo ver van die van politici af staan. Hoe democratisch is dat?

2. Problemen oplossen
De tweede reden zou zijn dat Europa alle grote problemen van deze tijd oplost: de EU bestrijdt terreur, redt het klimaat en verzacht de kredietcrisis. Problemen die te groot zijn voor de lidstaten, kunnen vanaf nu aan Europa worden overgelaten.

Kritische burgers vinden dit misschien wel belangrijk, maar kunnen niet zien wat het Europees Parlement echt doet, wat dat concreet betekent en welke gevolgen dat heeft. Theoretisch begrijpen zij wel dat het parlement zich met grote problemen zal bezighouden, maar dat overtuigt niet want zij kunnen zich er geen beeld bij vormen. Wat heeft het parlement dan aan de kredietcrisis gedaan?

3. Brusselse regels
Een derde reden zou zijn dat de EU ons dagelijks leven enorm beïnvloedt. 80% van de regels komt uit Europa: je kunt overstappen van de ene naar de andere mobiele aanbieder en toch je telefoonnummer behouden, er zijn regels voor de tegels onder klimrekken en er is nu betere productinformatie op zonnebrandcrèmes.

Maar ook hier slaat snel de twijfel onder burgers toe: is dit een reden om te stemmen? Kritische burgers zien dit als illustratie van de bemoeizucht van Europa: waarom is dit Europees en niet nationaal beleid? Waarom zou je stemmen voor meer Brusselse bemoeizucht?

4. Wereldmacht
Een vierde reden is dat Europa zich ontwikkelt tot een wereldmacht. We zijn economisch allang een wereldmacht, maar ook politiek kunnen we verschil gaan maken. Europa mag niet meer verdeeld zijn over Irak of over ingrijpen in Oost-Congo, want dan pas kunnen we echt invloed uitoefenen. Er is een meer Europees geluid nodig, en wie anders dan het Europees Parlement kan dat geluid vertolken?

Maar Europees buitenlands beleid is niet per se beleid wat kritische burgers goed vinden. Er komt uit Europa een eensgezinder geluid dat men in het eigen land aan de basis wellicht niet steunt. Waarom zou de burger daaraan meewerken?

5. Andere landen
Een vijfde reden is dat Europa in andere landen wel enthousiasme oproept. In Polen leefde men onder het communisme, en daarom is men blij nu EU-lid te zijn. De Ieren hebben sinds ze lid zijn van de EU nog nooit zo’n grote economische groei gekend. Deze landen zouden zich wel realiseren wat de verworvenheden van Europa zijn.

De EU bekeken door de bril van andere landen laat echter de vraag opkomen wat Nederland aan de EU heeft: alleen anderen lijken ervan te profiteren. Is dit niet juist een reden om Europa te boycotten en thuis te blijven?

Verschil maken
Politici hebben wel antwoorden op de vraag waarom de burger zich voor Europa moet interesseren en bij de verkiezingen moet stemmen, maar ze kunnen kritische burgers er niet mee overtuigen. Veel van de argumenten van politici om burgers te laten stemmen werken averechts.

De enige manier om burgers te motiveren voor het Europees Parlement te stemmen is hen te laten voelen dat stemmen verschil maakt en dat het hun eigen belangen dient. Welke thema’s moeten in Europa worden besproken en wat moet het beleid inhouden? Waarom is het belangrijk voor burgers van lidstaten dat dit gezamenlijk beleid is? Politici moeten nog steeds beginnen dit uit te leggen.

De ironie is dat ondanks het enorme belang van de EU, stemmen tot dusver geen verschil maakte en dat burgers dat allang begrepen hebben. Of er nu een hoge of lage opkomst is, of je nu links of rechts stemt, Europa blijft zoals het is. Zonder een invloedrijk Europees Parlement dat verschil kan maken, en een inhoudelijke discussie over het belang van gemeenschappelijk beleid voor burgers van de lidstaten, zal de opkomst altijd laag blijven.