Lijst Nul is een belangrijke poging van de publieke omroep BNN om jongeren voor de politiek te interesseren. Is dit programma een succes? En wat zegt dat over popularisering?

Laten we kijken naar de empirische resultaten. Bij zowel de verkiezingen van 2002, 2003 als 2006 werd Lijst Nul uitgezonden. Aanvankelijk met Bridget Maasland en Katja Schuurman, in 2006 met Sophie Hilbrand en Filemon Wesselink. De serie uit 2006 is onderzocht.

Tijdens de uitzendingen van Lijst Nul in 2006 is een kwantitatief onderzoek uitgevoerd op zestien middelbare scholen. Er werden zowel VMBO, HAVO als VWO-leerlingen ondervraagd van rond de zestien jaar. De steekproef bestond uit 700 leerlingen. 16,7% van de respondenten volgt een VMBO-opleiding, 40,8% de HAVO en 42,5% het VWO. Het percentage jongens en meisjes is vrijwel gelijk.

Minimale kijkdichtheid
De vragenlijst werd afgenomen op het moment dat jongeren ongeveer acht uitzendingen van Lijst Nul bekeken hadden kunnen hebben. Op dat moment blijkt 42% van de jongeren van het programma te hebben gehoord. Ongeveer een derde van deze jongeren heeft het programma meerdere keren gezien, en nog eens een derde één keer. Het aantal jongeren dat wekelijks kijkt is minimaal.

Lijst Nul blijkt vooral een politiek actief en geïnteresseerd publiek te trekken: de jongeren die naar Lijst Nul hebben gekeken, voeren vaker politieke activiteiten uit dan jongeren die er nooit naar gekeken hebben. De kijkers hebben tevens relatief veel interesse, veel kennis en gebruiken veel nieuwsmedia in vergelijking met de niet-kijkers.

Ondanks deze eenzijdige samenstelling van het publiek blijken de jongeren hoge verwachtingen te hebben van de effecten van Lijst Nul: ze verwachten dikwijls dat het programma andere jongeren bij de politiek heeft betrokken, terwijl ze zeggen dat dit niet voor henzelf geldt.

Uit dit onderzoek blijkt dat Lijst Nul vooral jongeren trekt die niet meer bij de politiek betrokken hoeven te worden, maar dat deze jongeren wel denken dat 'anderen' door het programma wel meer interesse in politiek krijgen. In de communicatiewetenschap kennen we dit als het derdepersoonseffect: media hebben meer invloed op anderen dan op onszelf.

Effect op anderen
Er lijkt toenemende sociaal-wetenschappelijke aandacht voor popularisering van politiek. De veronderstelling in die literatuur is eigenlijk gelijk aan die van de jongeren in dit onderzoek: 'dat popularisering effect zal hebben'. Sociale wetenschappers vallen daarmee in dezelfde val als de jongeren: ze vermoeden dat programma's waar ze zelf nooit naar zouden kijken, vast wel effect zullen hebben op 'anderen'.

Dit derde persoonseffect is heel vaak aangetoond en laat zich dus ook op het gebied van popularisering van politiek zien. De aandacht voor popularisering van politiek is pas gerechtvaardigd als empirisch onderzoek laat zien dat er politiek ongeïnteresseerde jongeren bestaan die wel politieke interesse krijgen via dit soort programma's. Dat onderzoek bestaat tot dusver niet.