Sociale media zijn onder politici aan een ware opmars bezig. Diverse journalisten, politici en communicatiedeskundigen beweren dat politici op deze manier hun band met burgers kunnen versterken. Dit is evenwel een illusie.

Niet alleen in Vlaanderen, maar in vrijwel heel West-Europa hebben politici hun vaste achterban verloren. Partijlidmaatschap is zeldzaam geworden en de vaste aanhang van partijen is kleiner dan ooit. Politici moeten meer dan ooit strijden om de zwevende kiezer, die bovendien steeds moeilijker te bereiken is.

Er zijn de laatste jaren steeds meer media gekomen waardoor mediapublieken zijn versnipperd. Bovendien is het medialandschap commerciëler dan voorheen, waardoor de aandacht voor politiek vluchtiger is dan ooit.

Voordelen
Tegen deze achtergrond ligt het voor de hand dat politici alle nieuwe middelen aangrijpen om met burgers in aanraking te komen. De voordelen lijken groot: sociale media als Facebook en Twitter brengen nauwelijks kosten met zich mee, politici hebben controle over hun eigen boodschap en ze krijgen geen lastige vragen van journalisten.

Bovendien bieden dergelijke media de kans de band met burgers te versterken, door met hen de interactie te zoeken: burgers en politici kunnen elkaar berichten zenden, ideeën uitwisselen en vragen stellen.

Het potentieel van deze sociale media wordt echter nauwelijks waargemaakt. Daarvoor zijn twee oorzaken: hoeveel burgers kunnen via sociale media worden bereikt, en is er daadwerkelijk sprake van interactie?

Facebook en Twitter hebben het imago dat ze grote groepen burgers kunnen bereiken. Eenvoudige rekensommen illustreren dat dit op politiek terrein onjuist is. De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken heeft 36.000 volgers op Twitter. Op 16,6 miljoen inwoners is dit 0.2% van de bevolking. Geert Wilders heeft op het Nederlandse sociale netwerk Hyves 88.000 vrienden. Dit is iets meer dan een half procent van de bevolking.

Aantallen volgers
In Vlaanderen heeft Alexander de Croo 3.700 volgers op Twitter, Freya Piryns heeft 2.300 vrienden op Facebook, en Bart de Wever 8.000. Met een interview in de weinig gelezen krant bereiken politici meer burgers dan met sociale media. Ook interviews bij slecht bekeken televisieprogramma’s zijn effectiever.

Politici die zich op online sociale netwerken begeven zouden makkelijker te benaderen worden voor burgers, omdat burgers hen berichten kunnen sturen met vragen, opmerkingen en suggesties, en ook via sociale media een antwoord zouden kunnen krijgen.

Theoretisch bieden sociale media hiermee grote mogelijkheden, maar in de praktijk worden deze nauwelijks gebruikt. Onderzoek laat zien dat politici deze media alleen gebruiken om boodschappen naar burgers te zenden en niets terug willen ontvangen. Bovendien blijken veel burgers geen wens te hebben om met politici in discussie te gaan. Zowel politici als burgers zijn te druk met hun dagelijkse bezigheden om uitgebreid via Facebook politieke discussies te voeren.

Wat is dan de relevantie van sociale media? Politici zijn er alleen aanwezig om hun imago te versterken. In een tijd waarin sociale media een belangrijke rol spelen in het leven van veel burgers, is de verwachting dat het voor politici schadelijk kan zijn niet mee te doen aan deze trend.

Jong van geest
Door aanwezig te zijn op Facebook of Twitter, laten politici zien dat ze jong van geest zijn, geïnteresseerd in de ideeën van burgers en meegaan in de nieuwste ontwikkelingen. De meeste burgers zullen nooit in de praktijk uittesten of politici op Facebook daadwerkelijk reageren op hun vragen en suggesties. Burgers proberen dat simpelweg nooit uit.

Politici missen steeds vaker een vaste achterban, maar die achterban kunnen ze door middel van sociale media niet alsnog creëren. De burgers die hen volgen op Twitter en vriend zijn op Facebook zijn een zeer selecte groep burgers, namelijk politiek geïnteresseerden die ook op andere manieren de politiek nauwgezet volgen en dikwijls al partijaanhanger waren. Sociale media leveren dus geen nieuw publiek op.

Als politici in het huidige medialandschap burgers aan zich willen binden, hebben ze geen Twitter of Facebook nodig, maar een onderscheidende boodschap. Dat is immers de belangrijkste reden voor burgers om op een partij te stemmen. Ook in het nieuwe mediatijdperk.