Wat kunnen we jongeren bij maatschappijleer leren zodat ze zich ontwikkelen tot kritische burgers?

Spindoctoring is een belangrijke en interessante invalshoek om politiek en media bij jongeren aan de orde te stellen. Spindoctoring staat vaak gelijk aan gewone advisering over communicatie, zoals communicatieadviseurs en persvoorlichters dat doen. Het is dus minder sexy dan het lijkt.

Spindoctoring komt uit het buitenland, er bestaat in Groot-Brittannië en de Verenigde Staten veel ervaring mee. Daar heeft het fenomeen grote gevolgen gehad voor de relatie tussen burgers en politiek.

In Nederland gaan deze praktijken minder ver: er bestaan vier technieken die onder spindoctoring gerekend kunnen worden. Ze zijn misschien minder sensationeel dan elders, maar nog steeds essentieel voor kritische burgers om bewust van te zijn.

Beeldvorming
Beeldvorming betekent dat beeld vaak belangrijker is dan inhoud. Volgens sommige experts maakt beeld 90% van de communicatie uit en doet het gesproken woord er veel minder toe.

Communicatie moet gevoelens oproepen en is vooral non-verbaal. Politici spelen met hun taalgebruik, accentueren bepaalde eigenschappen en kiezen media strategisch. Vrijwel elk beeld in de media is tot op zekere hoogte geregisseerd en niet toevallig ontstaan.

Framing
Framing betekent dat gebeurtenissen en beleidsvoorstellen geen intrinsieke betekenis hebben, maar dat de duiding maakt hoe ze door het publiek worden ervaren. De hoop is nu dat de duiding van spindoctors door journalisten en het publiek wordt overgenomen.

Prestaties van politici worden overdreven, achtergrondinformatie moet interpretaties sturen en men wijst uitgebreid op fouten van tegenstanders.

Liegen en lekken
Liegen is wellicht in Nederland minder belangrijk dan in het buitenland, maar ook hier komt het voor: leugens moeten de beeldvorming sturen. Politici kunnen roddelen over elkaars privéleven, maar ook onwaarheden verkopen over politieke thema’s.

Lekken betekent dat geheime informatie over toekomstig beleid of ideeën over beleid worden verspreid onder journalisten om als politicus een voordeel te behalen. Politiek assistenten bellen journalisten, corrigeren verkeerde berichten en verkopen nieuwtjes.

Het kerninzicht dat maatschappijleer over zou moeten brengen is dat politiek nauwelijks transparant is, dat beelden in scene zijn gezet en de meeste boodschappen vooraf geoefend. Het is in concrete gevallen niet duidelijk hoe verslaggeving tot stand komt, maar wel dat er weinig aan het toeval wordt overgelaten.

Concluderend moet maatschappijleer jongeren tot kritische burgers vormen die de media-aandacht voor politici kritisch kunnen bekijken. Dergelijke vaardigheden zijn essentieel in onze mediademocratie.