Hoe ziet het fenomeen spindoctoring er in het buitenland uit en in hoeverre komt dit voor in Den Haag?

Het idee bij spindoctoring is dat communicatie geen neutraal doorgeefluik van informatie is, maar dat er actief sturing wordt gegeven aan de boodschappen zodat deze op de juiste manier aankomen bij ontvangers, of dit nu journalisten of burgers zijn.

Spindoctors zijn niet zozeer de uitvoerders van de communicatiestrategie van politici, zij zijn vooral de strategische adviseurs die de strategie ontwerpen. Zij hebben geen afwachtende, maar een proactieve rol.

De kritiek op deze adviseurs is dat ze zeer selectief omgaan met informatie en daarmee burgers slecht informeren over politiek. De burger wordt als het ware het zicht ontnomen op wat er echt in de politiek gebeurt.

Verenigde Staten
Het fenomeen spindoctoring in niet in Nederland bedacht, maar komt uit de Verenigde Staten. In de theorieboeken heet dit amerikanisering: het idee dat praktijken van politieke communicatie uit de Verenigde Staten uiteindelijk ook ingang vinden in Europa. Ook in Groot-Brittannië heeft spindoctoring voet aan de grond gekregen.

De beroemdste trucs komen dan ook uit het buitenland. Karl Rove was strategisch adviseur van George Bush en spinde dat Irak een verband had met de aanslagen van 11 september. Deze waarheid kwam uiteindelijk uit: burgers bleken slecht geïnformeerd en hebben steeds minder reden om politici te vertrouwen.

Rove voerde in 2004 bij de herverkiezingscampagne van George Bush een harde campagne tegen de Democraat John Kerry. Het is nooit bewezen wie er precies zat achter de ‘Swift Boat Veterans for Truth’, maar velen denken dat dit Rove was. Het imago van John Kerry als Vietnam-held werd door dit burgercomité totaal vermorzeld.

Groot-Brittannië
In Groot-Brittannië heeft spindoctoring veel aandacht gekregen onder New Labour, die een zeer geoliede communicatiemachine bouwde om weer aan de macht te komen, na jaren van oppositie.

Tony Blair had een groot aantal adviseurs in dienst die het nieuws monitorden en probeerden het beeld van de partij en later de regering zo positief mogelijk te houden. Alastair Campbell werd een grote naam.

Ook in Groot-Brittannië had dat uiteindelijk negatieve effecten op de beeldvorming over politiek: op 11 september 2001 stelde een adviseur voor om negatief nieuws over de regering naar buiten te brengen omdat er door de aanslagen toch geen aandacht voor zou zijn. De email lekte uit en gaf veel Britten een beeld van de communicatiepraktijk van haar regering.

Nederland
In Nederland kennen we een aantal technieken die van deze buitenlandse praktijken zijn afgeleid. Zo proberen spindoctors een goed plaatje neer te zetten, onderwerpen vanuit een voordelige invalshoek te belichten, vertellen ze onjuiste of deels onjuiste verhalen en lekken ze vertrouwelijke informatie.

Nederland loopt ver achter op het buitenland, waar trucs vooral gemener zijn dan in Nederland. Toch is er een man die door velen als ‘de Nederlandse spindoctor’ wordt gezien: Jack de Vries. Hij was de CDA-strateeg die Wouter Bos in 2006 in de campagne probeerde neer te zetten als draaikont, waar het CDA garen bij spinde.

Opvallend is dan ook dat juist in de week van deze presentatie Jack de Vries zelf het slachtoffer is geworden van mediaberichtgeving over zijn buitenechtelijke relatie. Dit laat zien dat je nog zo’n goede spindoctor kunt zijn, de media blijven deels altijd onberekenbaar. Net als in het buitenland.